ذهن‌آگاهی در شرایط جنگ؛ ابزاری علمی برای بقای روانی

۱. کاهش استرس و بهبود عملکرد فیزیولوژیک:
طبق مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۵ در مجله BMC Psychology منتشر شد، محققان به سرپرستی لی و همکارانش بر روی ۸۶ پرسنل نظامی، تأثیر آموزش ذهن‌آگاهی را بررسی کردند. گروه آموزش‌دیده افزایش ۱۴.۴ درصدی در تغییرپذیری ضربان قلب (HRV) و بهبود ۴۵.۷ درصدی در نامتقارنی آلفای ناحیه پیشانی مغز نشان دادند که به کاهش اضطراب و بهبود تنظیم هیجانی منجر شد. همچنین عملکرد این گروه در تمرینات چتربازی به‌طور معنی‌داری بهتر بود .

۲. افزایش تاب‌آوری در برابر PTSD:
کارآزمایی بالینی دیگری روی ۸۴ کهنه‌سرباز مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) نشان داد که روش رنگ‌آمیزی «ماندالا» به‌عنوان یک تمرین ذهن‌آگاهی، به‌طور معنی‌داری نمرات ذهن‌آگاهی را افزایش و شدت علائم PTSD را کاهش داد .

۳. کاربرد عملی در میدان:
تحقیق کول و همکاران (۲۰۲۵) بر روی دانشجویان پزشکی نظامی نشان داد که آموزش کوتاه‌مدت ذهن‌آگاهی شامل تمرینات تنفس، حرکت و اسکن بدن، به‌طور قابل‌توجهی استرس ادراک‌شده را کاهش و تاب‌آوری روانی را افزایش می‌دهد. شرکت‌کنندگان افزایش معنی‌داری در نمرات ذهن‌آگاهی و تاب‌آوری و کاهش استرس نشان دادند .

ذهن‌آگاهی در جنگ به‌معنای انفعال نیست؛ بلکه «واکنش هوشمندانه به‌جای واکنش تکانشی» است. تمرین ساده تنفس دیافراگمی (۵ ثانیه دم، ۵ ثانیه بازدم) در سنگر یا پناهگاه، با فعال‌سازی سیستم پاراسمپاتیک، به کاهش کورتیزول و افزایش وضوح فکری کمک می‌کند. این ابزار کم‌هزینه و قابل‌اجرا، بر اساس شواهد علمی، می‌تواند سپری مؤثر در برابر آشوب جنگ باشد.