شکاف بین باور عمومی و واقعیت علمی؛ شخصیت انسان تا چه اندازه تغییرپذیر است؟

به گزارش سپهر روان، یکی از قدیمی‌ترین و رایج‌ترین باورهای عمومی در مورد ذهن انسان، این است که پس از ورود به دوران بزرگسالی، شخصیت افراد به نقطه‌ای ثابت و غیرقابل‌تغییر می‌رسد. بسیاری از ما بارها شنیده یا حتی گفته‌ایم که «فلانی دیگر همانی است که هست» یا «آدم بعد از سی‌سالگی عوض نمی‌شود». اما یافته‌های یک پژوهش جدید که در نشریه معتبر Communications Psychology منتشر شده، این باور را به چالش می‌کشد.

در این مطالعه، محققان با هدف بررسی هم‌پوشانی میان ادراک عمومی و واقعیت علمی، دو دسته داده را مورد واکاوی قرار دادند. در مرحله نخست، از نزدیک به ۹۰۰ فرد عادی خواسته شد تا میزان تغییرپذیری شخصیت را در کنار عواملی همچون توانایی‌های شناختی، سلامت جسمانی، درآمد و تعاملات اجتماعی، پیش‌بینی کنند. اکثریت شرکت‌کنندگان معتقد بودند که شخصیت، کم‌تغییرترین مؤلفه در میان این عوامل است.

اما در مرحله دوم، وقتی پژوهشگران داده‌های طولیِ گردآوری‌شده از بیش از ۱۶۶ هزار نفر در چندین کشور جهان را بررسی کردند، تصویر کاملاً متفاوتی نمایان شد. داده‌های تجربی نشان داد که میانگین ویژگی‌های پنج‌گانه شخصیت (شامل برون‌گرایی، وظیفه‌شناسی، توافق‌پذیری، گشودگی و روان‌رنجورخویی) در طول بازه سنی ۱۵ تا ۹۰ سال، تغییرات معناداری را تجربه می‌کنند.

به عنوان مثال، ویژگی‌هایی مانند وظیفه‌شناسی و توافق‌پذیری معمولاً با افزایش سن روند صعودی دارند، در حالی که شاخص‌های برون‌گرایی و روان‌رنجورخویی به مرور کاهش می‌یابند. جالب آنکه دامنه و میزان این تغییرات در بسیاری از موارد با نوسانات شاخص‌های سلامت جسمانی یا وضعیت اقتصادی افراد برابری می‌کند.

پژوهشگران این پروژه، شکاف عمیق میان «ادراک عمومی» و «واقعیت علمی» را یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این تحقیق می‌دانند. به گفته آنان، این تصور اشتباه می‌تواند پیامدهای ناگواری در حوزه‌های تربیتی، درمانی و حتی سیاست‌گذاری اجتماعی داشته باشد؛ چراکه اگر جامعه باور داشته باشد افراد توانایی تغییر ندارند، انگیزه برای سرمایه‌گذاری در برنامه‌های توانمندسازی و رشد فردی به شدت کاهش می‌یابد.

سپهر روان در پایان این گزارش به نقل از محققان تأکید می‌کند که شخصیت انسان، پدیده‌ای ایستا نیست، بلکه سامانه‌ای پویا و انعطاف‌پذیر است که در تعامل مستمر با محیط، تجربیات و انتخاب‌های آگاهانه ما، همواره در مسیر تحول قرار دارد. آگاهی از این واقعیت علمی، نه تنها امید به رشد را در افراد تقویت می‌کند، بلکه نگاه جامع‌تری نسبت به ظرفیت‌های نهفته انسانی در تمامی مقاطع عمر فراهم می‌آورد.